Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ή αλλιώς γνωστική συμπεριφορική θεραπεία αποτελεί μια μέθοδο ψυχοθεραπείας η οποία αναπτύχθηκε από τον Δρ. Aaron T. Beck. Αυτή η μέθοδος ψυχοθεραπείας έχει αποδειχθεί πως είναι αποτελεσματική σε ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων. Στα πλαίσια της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας, ο ασθενής και ο θεραπευτής συνεργάζονται ως ομάδα με σκοπό τον εντοπισμό και την επίλυση προβλημάτων. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική για τη θεραπεία πολυάριθμων ψυχικών διαταραχών όπως:
- κατάθλιψη
- διατροφικές διαταραχές
- διαταραχές άγχους
- κατάχρηση ουσιών
Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια εφαρμόζεται και στις διαταραχές προσωπικότητας.
Βασικές αρχές γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας
Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία χαρακτηρίζεται από τρεις βασικές αρχές:
- Η συμπεριφορά επηρεάζεται από τη σκέψη
- Οι επιθυμητές αλλαγές στη συμπεριφορά μπορούν να επέλθουν μόνο μέσα από αλλαγή στη σκέψη
- Η σκέψη είναι μεταβλητή και ελεγχόμενη
Πώς λειτουργεί η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία;
Κατά βάση, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία λειτουργεί με τον εντοπισμό, την αντιμετώπιση και την αλλαγή της ανώφελης σκέψης, έτσι ώστε η νοοτροπία, η ευημερία και οι συμπεριφορές του ατόμου να βελτιώνονται μέσω της εφαρμογής της. Όταν αλλάζει ο τρόπος σκέψης απέναντι σε συγκεκριμένες καταστάσεις, είναι ευκολότερο να προσαρμόζονται οι συμπεριφορές μελλοντικά.
Σε καταστάσεις ψυχικής υγείας όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η χρήση ουσιών, οι φοβίες και άλλα πολλά, η αρνητική σκέψη παίρνει πολλές μορφές, όπως:
- Υπερβολική γενίκευση
- Καταστροφολογία
- Εστίαση μόνο στα αρνητικά
Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συνεργασία με τον ψυχοθεραπευτή στα πλαίσια της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας με σκοπό τον εντοπισμό μοτίβων σκέψης που προκαλούν δυσφορία. Αυτό μάλιστα αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για τη διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων και συμπεριφορών.
Διαφορές με άλλες μεθόδους
Η ειδοποιός διαφορά της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας είναι ότι, σε αντίθεση με άλλες μορφές ψυχοθεραπείας, εστιάζει περισσότερο στο παρόν, η διάρκεια της είναι μικρότερη και επικεντρώνεται κατά προτεραιότητα στην επίλυση προβλημάτων στο εδώ και τώρα. Κύριο χαρακτηριστικό της μεθόδου είναι η εκμάθηση δεξιοτήτων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν εφ’ όρου ζωής. Οι δεξιότητες αυτές αποκτώνται μέσα από την εφαρμογή συμπεριφοριστικών και γνωσιακών τεχνικών, αλλά η ίδια η θεραπεία δεν αποτελείται αποκλειστικά από την εφαρμογή αυτών των τεχνικών, ούτε περιορίζεται σε αυτές. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία συνδυάζει μεθόδους από πολλές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως η διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία, η θετική ψυχολογία, η ενσυνειδητότητα, η θεραπεία Γκεστάλτ, η διαπροσωπική ψυχοθεραπεία, η ACT (Acceptance and Commitment Therapy) και η θεραπεία σχημάτων.
Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία – Τεχνικές
Με την πάροδο του χρόνου, ο ασθενής μαθαίνει τεχνικές γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας έτσι ώστε να είναι σε θέση να αναγνωρίζει και να καταπολεμά τις σκέψεις που του στέκονται τροχοπέδη.
Οι τεχνικές αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Παρακολούθηση σκέψεων και επανεξέταση αυτών αργότερα
- Εξάσκηση στην επίλυση προβλημάτων
- Αναπαράσταση αλληλεπιδράσεων σε ρόλους με άλλους
- Αντιμετώπιση καταστάσεων που δημιουργούν άγχος για εκμάθηση μηχανισμών αντιμετώπισης
Οφέλη γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας
Τα οφέλη της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας είναι πολλαπλά. Ανάμεσα σε αυτά συγκαταλέγονται:
- Μακροπρόθεσμα αποτελέσματα
- Αποτελεσματική εναλλακτική λύση αντί των φαρμάκων
- Ανάπτυξη υγιών μοτίβων σκέψης
- Εφαρμογή σε πληθώρα διαταραχών
- Σύντομη διάρκεια της θεραπείας
Μέσω της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας το άτομο μπορεί να αναπτύξει χρήσιμες δεξιότητες όπως:
- επίγνωση των μη βοηθητικών σκέψεων και του τρόπου με τον οποίο αυτές επηρεάζουν τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου
- πιο λογική κατανόηση των πράξεων των άλλων ανθρώπων
- αμφισβήτηση αυθαίρετων υποθέσεων
- ακριβής αξιολόγηση της πραγματικότητας
- αντιμετώπιση ενοχλητικών ή δυσάρεστων καταστάσεων
- εκμάθηση θετικής αυτο-ομιλίας και τεχνικών χαλάρωσης
- αφομοίωση μεθόδων ενίσχυσης της αυτοπεποίθησης
Η συνεργασία μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη θετική έκβαση της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας. Για το λόγο αυτό είναι σημαντική η προσεκτική επιλογή του θεραπευτή. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, επικοινωνήστε με την έμπειρη Ψυχίατρο – Ψυχοθεραπεύτρια Αγγελική Γ. Πετροπούλου.
